Co to bawełna organiczna? Dlaczego warto kupować produkty wykonane z tego materiału?

Bawełna organiczna to bawełna uprawiana bez pestycydów, sztucznych nawozów i GMO, certyfikowana standardami GOTS lub OCS gwarantującymi etyczną produkcję na każdym etapie łańcucha dostaw w przemyśle odzieżowym. Warto ją kupować, bo jej uprawa zużywa do 91% mniej wody niż bawełna konwencjonalna i nie pozostawia w tkaninie resztek chemikaliów drażniących skórę. Dla konsumenta oznacza to materiał bezpieczny dla alergików i niemowląt, dla środowiska - glebę i wody gruntowe wolne od skażenia syntetycznymi środkami ochrony roślin.

Spis treści:

• Co to i czym się różni od siebie bawełna od bawełny organicznej?
• Co to znaczy że bawełna jest organiczna?
• Bawełna ekologiczna a organiczna
• Bawełna organiczna bio - właściwości
• Organiczna bawełna - wady i zalety
• Organiczna bawełna GOTS (Global Organic Textile Standard)

Bawełna organiczna a zwykła - co to i czym różnią się od siebie?

Bawełna stanowi około 24% globalnej produkcji włókien tekstylnych (dane ICAC, 2023). Jest przewiewna i pozwala skórze oddychać, ponieważ przez włókna bez przeszkód przechodzi powietrze. To też z tego powodu z bawełny wytwarzane są środki opatrunkowe. Absorbuje wilgoć i posiada właściwości termoregulacyjne. Dlatego wykorzystuje się ją do szycia odzieży, pościeli, bielizny oraz… produktów dziecięcych.

Bawełna organiczna jest wytwarzana z włókien rośliny posiadającej tą samą nazwę. Ze względu na popularność i masową skalę produkowania tekstyliów bawełnianych, plantatorzy bawełny muszą stosować coraz więcej pestycydów, środków chemicznych oraz środków owadobójczych, aby zwiększyć opłacalność upraw. Również etap zbierania i przędzenia bawełny konwencjonalnej często wymaga środków chemicznych - to one, a nie samo włókno, są częstą przyczyną reakcji skórnych.

Co to jest bawełna organiczna?

Dzianina organiczna różni się od zwykłej dzianiny bawełnianej odmiennym przebiegiem produkcji. Ekologiczna uprawa: już na etapie uprawy roślin zrywa się z praktyką użycia środków chemicznych, takich jak nawozy sztuczne, zastępując je naturalnymi odpowiednikami, na przykład obornikiem. Zbiory wykonywane są tradycyjną, ręczną metodą, kontrolując czy pracownicy pracujący na polu posiadają godziwe warunki pracy i płacy.

Bezpieczeństwo dla środowiska - surowiec pozyskiwany jest w sposób ekologiczny, dlatego ten sam materiał bywa nazywany bawełną ekologiczną. Na dalszych etapach produkcji obowiązują listy substancji dozwolonych: barwniki bez metali ciężkich, środki wybielające bez chloru, środki wykończeniowe bez formaldehydu.

Bawełna ekologiczna a organiczna

Bawełna ekologiczna i organiczna to ten sam produkt, oba terminy odnoszą się do uprawy bez syntetycznych pestycydów i nawozów. Określenie „organiczny" wskazuje na proces produkcyjny prowadzony w sposób harmonijny z naturą. Na tego typu plantacjach stosuje się naturalne nawozy (obornik, kompost), wprowadza się naturalnych wrogów szkodników: biedronki, drapieżne pluskwiaki, pasożytnicze błonkówki. Także biopestycydy dopuszczone w uprawach ekologicznych: olej neem, Bacillus thuringiensis i pyretryny pozyskiwane z chryzantem. Stosuje się też uprawy pułapkowe - rośliny sadzone obok bawełny, które przyciągają szkodniki z dala od głównej uprawy.

Bawełna organiczna bio - właściwości

Bawełna organiczna charakteryzuje się tym, że różni się od zwykłej bawełny przede wszystkim sposobem produkcji, nie samą strukturą włókna. Cztery realne różnice to: brak pozostałości pestycydów i metali ciężkich w gotowej tkaninie, ekologiczna metoda uprawy bez syntetycznych nawozów i GMO, audytowany łańcuch dostaw z kontrolą warunków pracy, oraz mniejsze obciążenie środowiska na każdym etapie. Pozostałe cechy bawełny: przewiewność, termoregulacja, higroskopijność, wynikają z budowy samego włókna i są takie same w obu odmianach.

1. Brak pozostałości chemikaliów w tkaninie: przy certyfikacji GOTS gotowa tkanina jest testowana na obecność ponad 1000 substancji, m.in. pestycydów, formaldehydu, AZO-barwników, metali ciężkich i ftalanów. Bawełna konwencjonalna takich badań nie przechodzi standardowo.
2. Bezpieczeństwo dla osób z wrażliwą skórą i alergików: to konsekwencja punktu pierwszego. Reakcje alergiczne na tekstylia wynikają w większości nie z samego włókna bawełny, lecz z toksycznych chemikaliów używanych przy produkcji (wybielacze chlorowe, barwniki azowe, środki przeciwzagniataniowe). Bawełna organiczna w certyfikacji GOTS ich nie zawiera.
3. Ekologiczna metoda uprawy: bez syntetycznych pestycydów, nawozów azotowych i GMO. W uprawach ekologicznych stosuje się rotację upraw, kompost, naturalne preparaty z neem czy Bacillus thuringiensis, biologiczną kontrolę szkodników.
4. Audytowany łańcuch dostaw: przy certyfikatach GOTS i Fairtrade kontrolowane są warunki pracy: zakaz pracy dzieci, godziwe wynagrodzenia, bezpieczeństwo na plantacjach. To weryfikowalna różnica wobec bawełny konwencjonalnej, gdzie 99% upraw nie podlega takiej kontroli.

Organiczna bawełna - wady i zalety

Największą zaletą bawełny organicznej jest brak chemikaliów drażniących skórę. Skóra niemowląt jest cieńsza niż skóra osoby dorosłej - według badań w Experimental Dermatology naskórek dziecka jest o 20–30% cieńszy i przepuszcza więcej substancji z tkaniny. Dlatego ten materiał jest rekomendowany dla pościeli i ubranek dziecięcych oraz dla alergików.

Surowiec ten jest czystszy od konwencjonalnego - na żadnym etapie produkcji, od uprawy po wyrób przędzy i tekstyliów, nie stosuje się chemicznych dodatków do gleby, pestycydów ani środków ochrony roślin.

Naturalny, w pełni ekologiczny proces produkcji znacznie mniej obciąża środowisko i jest bardziej przyjazny lokalnej florze i faunie. Zwraca się również uwagę na etyczny proces wytwórczy, co ma znaczenie, gdy uprawy zlokalizowane są w krajach rozwijających się, gdzie panuje wysokie bezrobocie. Kontrolowany sposób wytwarzania zapewnia powtarzalność jakości partii i wiarygodne pochodzenie surowca - w konwencjonalnej produkcji takiej kontroli zazwyczaj nie ma.

Produkty z tej tkaniny kosztują średnio o 30-50% więcej od konwencjonalnych odpowiedników. Wpływa na to ekstensywny rodzaj uprawy, ręczny sposób zbierania, wyższe płace oferowane robotnikom przy zbiorach, a także stosowanie droższych, certyfikowanych środków do pozyskiwania organicznych włókien i produkcji materiału. Kolejny minus to mniejsza dostępność, ponieważ nie jest to produkt, który znajduje się w ofercie każdego sklepu ani producenta.

Podsumujmy więc zalety bawełny organicznej:

• bezpieczna dla skóry noworodków i niemowląt - gotowa tkanina przechodzi testy toksykologiczne na ponad 1000 substancji
• miękka, przyjemna w dotyku, zapewnia komfort noszenia w codziennym użytkowaniu, szczególnie w bezpośrednim kontakcie z delikatną skórą
• każdy etap produkcji - od uprawy po farbowanie, jest audytowany pod kątem zużycia wody, energii i obecności substancji szkodliwych dla środowiska naturalnego i pracowników
• przy zbiorze bawełny organicznej zwraca się uwagę na etyczne traktowanie pracowników plantacji
• gotowa tkanina przechodzi testy toksykologiczne - w certyfikacie GOTS sprawdzanych jest ponad 1000 substancji chemicznych, w tym te zakazane w UE rozporządzeniem REACH

A jakie są wady eko bawełny?

• wyższa cena produktów uszytych z tego materiału, ze względu na większe koszty produkcji
• niższa dostępność wyrobów z bio bawełny, stosunkowo niewielka grupa producentów posiada w swojej ofercie produkty z tej tkaniny

Certyfikat GOTS (Global Organic Textile Standard)

GOTS to najbardziej restrykcyjny certyfikat tekstylny, wymaga minimum 95% włókien organicznych w produkcie i kontroluje cały łańcuch dostaw od uprawy do etykiety. Certyfikacja, bądź certyfikat GOTS polega na restrykcyjnej ocenie wyrobu produktu od początkowego etapu pozyskania surowca, aż po produkt końcowy, kładąc wyjątkowy nacisk na zrównoważony rozwój produkcji. Sprawdzane jest między innymi pochodzenie włókien, czy uprawa roślin do ich pozyskania jest ekologiczna, a także bierze się pod lupę kwestię etyczną (czy pracownicy pracują w godnych warunkach i za godziwą wypłatę). Dla produktów dziecięcych GOTS jest jedynym certyfikatem, który łączy wymóg organicznej uprawy z testami toksykologicznymi gotowej tkaniny.

Inne ważne certyfikaty

Oprócz GOTS, na metkach możesz spotkać kilka innych oznaczeń. Każde znaczy co innego:

• OCS (Organic Content Standard) - potwierdza zawartość włókien organicznych w produkcie, ale nie sprawdza całego procesu produkcji jak GOTS.

• Oeko-Tex Standard 100 - testuje gotową tkaninę pod kątem szkodliwych substancji, ale nie wymaga, by surowiec był organiczny.

• Fairtrade - skupia się na etycznym handlu i godziwych płacach dla rolników, niekoniecznie na metodzie uprawy.

• USDA Organic i Soil Association Organic - krajowe certyfikaty (USA, Wielka Brytania) potwierdzające organiczną uprawę.

• Naturtextil IVN BEST - najbardziej restrykcyjny europejski certyfikat, jeszcze surowszy niż GOTS, choć rzadziej spotykany.

Dla konsumenta szukającego najszerszej gwarancji najprostszy wybór to GOTS, łączy wymóg organicznej uprawy z testami chemicznymi gotowej tkaniny, plus standardy etyczne.

 

Źródła:

• Stamatas G. „Skin maturation from birth to 10 years of age", Experimental Dermatology, 2023.

• Global Organic Textile Standard, gots.org.

• Textile Exchange, „Organic Cotton Market Report", 2023.